Dwujęzyczność wciąż budzi wiele emocji — i niestety także wiele mitów. Jednym z najczęściej powtarzanych jest przekonanie, że dziecko dwujęzyczne zaczyna mówić później. Często można też usłyszeć opinię, że „chłopcy mówią później, a chłopcy dwujęzyczni to już w ogóle”.

Jako środowisko Dwujęzycznego Wiednia chcemy ten mit stanowczo obalić, opierając się na aktualnej wiedzy językoznawczej, badaniach nad rozwojem mowy oraz wieloletniej praktyce pracy z rodzinami dwujęzycznymi.

Dwujęzyczność nie opóźnia rozwoju mowy

Najważniejsza informacja brzmi jasno:

Dwujęzyczność nie opóźnia rozwoju mowy.

Dzieci dwujęzyczne osiągają kamienie milowe rozwoju językowego w podobnym czasie jak dzieci jednojęzyczne — choć nie zawsze w obu językach jednocześnie. To właśnie ta nierównomierność bardzo często jest źródłem niepokoju i błędnych ocen.

Kamienie milowe rozwoju mowy

Rozwój mowy u dzieci — niezależnie od tego, czy wychowują się jedno-, dwu- czy wielojęzycznie — przebiega według podobnych etapów:

Do 6. miesiąca życia
Reakcja na dźwięki, kontakt wzrokowy z osobą mówiącą, pierwsze głużenie.

6–12 miesięcy
Gaworzenie, wskazywanie palcem, budowanie wspólnego pola uwagi, rozumienie prostych gestów i słów.

Około 12–15 miesięcy
Pierwsze słowa — często dźwiękonaśladowcze („hau hau”) lub uproszczone („bu” na buty).

Około 2. roku życia
Minimum około 50 słów łącznie oraz pierwsze krótkie wypowiedzi, np. „mama da”, „pies hau”.

Około 3. roku życia
Komunikacja zrozumiała także dla osób spoza rodziny oraz zdania 4–5-wyrazowe w co najmniej jednym języku.

Wspólny słowniczek – klucz do zrozumienia dwujęzyczności

Dziecko jednojęzyczne w wieku około 2 lat zna średnio około 50 słów. Dziecko dwujęzyczne nie musi znać 50 słów w każdym języku osobno.

Dziecko dwujęzyczne posiada jeden wspólny słowniczek, który rozkłada się na dwa (lub więcej) języki. Zasób językowy rozwija się proporcjonalnie do ekspozycji na dany język, np. 30% – 70% lub 60% – 40%, w zależności od środowiska i edukacji.

Dla osób z zewnątrz może to sprawiać wrażenie, że dziecko „zna mniej słów”, podczas gdy jego całkowity zasób językowy jest adekwatny do wieku.

Jeśli jednak od początku nie zadba się o systematyczne wspieranie języka pochodzenia, język otoczenia może stopniowo go zdominować lub wyprzeć. Dlatego tak ważny jest świadomy kontakt z językiem polskim oraz edukacja polonijna.

Nierównomierny rozwój języków to norma

W dwujęzyczności zupełnie naturalne jest to, że:

  • jeden język rozwija się szybciej,
  • drugi „dogania” później — jeśli rodzic o to zadba,
  • dziecko używa różnych języków w różnych kontekstach życia.

Dwujęzyczność nie pojawia się samoistnie. To efekt świadomego działania rodziców, codziennego kontaktu z językiem oraz inwestycji w edukację językową.

Dobre rady dla rodziców

  • Oceniaj rozwój językowy dziecka całościowo, nie przez pryzmat jednego języka.
  • Wspieraj język pochodzenia — języka otoczenia dziecko nauczy się naturalnie.
  • Pamiętaj, że rozumienie języka często wyprzedza mówienie.
  • W razie wątpliwości konsultuj się ze specjalistami znającymi dwujęzyczność.

Materiały dodatkowe

🎧 Podcast: „Dwujęzyczny Wiedeń – Problemy logopedyczne dzieci dwujęzycznych”
https://youtu.be/beYiGkSJBrw

Słowo od autorki

dr Natalie Kosch – językoznawczyni, glottodydaktyczka polonistyczna, lektorka języka polskiego i niemieckiego jako obcego. Celem tego artykułu jest obalanie mitów dotyczących dwujęzyczności oraz wspieranie rodziców w świadomym i spokojnym towarzyszeniu dziecku w rozwoju językowym.